سخنانی گوهربار از حضرت علی (ع)

بجوی، تا بیابی

اُطْلُبْ تَجِدْ
بجوی، تا بیابی…

امام علی (ع) (غرر الحکم و درر الکلم)


دنیای فانی

اَلدُّنْيَا مُنْتَقِلَةٌ فَانِيَةٌ إِنْ بَقِيَتْ لَكَ لَمْ تَبْقَ لَهَا
دنیا در حال انتقال (از شخصی به شخص دیگر) و نابود شدنی است؛ اگر برای تو باقی بماند، تو برای آن نمی‌مانی.

امام علی (ع) (عيون الحكم و المواعظ، صفحهٔ ۲۲) – (غرر الحکم و درر الکلم)


رابطه‌ی عقلِ کامل و سخنِ کم

إِذَا تَمَّ اَلْعَقْلُ نَقَصَ اَلْكَلاَمُ
هنگامی که عقل کامل شود، سخن کم گردد.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، قصار ۶۸)


بی‌خبری

مِنْ أَشْرَفِ أَفْعَالِ اَلْكَرِيمِ غَفْلَتُهُ عَمَّا يَعْلَمُ
از شریفترین کارهای انسان بزرگوار (کریم)، خود را به بی‌خبری زدن از چیزی است که می‌داند.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، قصار ۲۱۳)


اندوه روز نیامده

يَا اِبْنَ آدَمَ لاَ تَحْمِلْ هَمَّ يَوْمِكَ اَلَّذِي لَمْ يَأْتِكَ عَلَى يَوْمِكَ اَلَّذِي قَدْ أَتَاكَ فَإِنَّهُ إِنْ يَكُ مِنْ عُمُرِكَ يَأْتِ اَللَّهُ فِيهِ بِرِزْقِكَ
ای فرزند آدم! اندوه روز نیامده را بر امروزت میفزا، زیرا اگر روزِ نرسیده از عمر تو باشد، خداوند روزی تو را خواهد رساند.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، قصار ۲۵۹)


نجات از مشکلات در دو چیز است

إِيَّاكَ وَ الْجَزَعَ فَإِنَّهُ يَقْطَعُ الْأَمَلَ وَ يُضَعِّفُ الْعَمَلَ وَ يُورِثُ الْهَمَّ وَ اعْلَمْ أَنَّ الْمَخْرَجَ فِي أَمْرَيْنِ مَا كَانَتْ فِيهِ حِيلَةٌ فَالاحْتِيَالُ وَ مَا لَمْ تَكُنْ فِيهِ حِيلَةٌ فَالاصْطِبَارُ
از بی‌تابی کردن بپرهیز؛ که امید را قطع می‌کند، کار را به ضعف می‌کشاند و اندوه به بار می‌آورد. بدان که نجات از مشکلات در دو چیز است: یا مشکلی چاره دارد، که باید چاره‌اندیشی کرد و یا چاره ندارد که در آن صورت باید صبر و شکیبایی ورزید.

امام علی (ع) (دعائم الإسلام‏، جلد ۱، صفحهٔ ۲۲۳)


پرهیز کن از چند چیز

احْذَرِ الْعَاقِلَ إِذَا أَغْضَبْتَهُ وَ الْكَرِيمَ إِذَا أَهَنْتَهُ وَ النَّذْلَ إِذَا أَكْرَمْتَهُ وَ الْجَاهِلَ إِذَا صَاحَبْتَهُ
بر حذر باش از خردمند، هنگامی که او را به خشم آوردی؛ و از فرد بزرگوار، هنگامی که به او اهانت کردی؛ و از فرومایه، هنگامی که او را گرامی داشتی؛ و از نادان، هنگامی که با او همنشین شدی.

امام علی (ع) (كنز الفوائد، جلد ۱، صفحهٔ ۳۶۸)


به کمال رساندن خوبی

إِكْمَالُ اَلْمَعْرُوفِ أَحْسَنُ مِنِ اِبْتِدَائِهِ
به کمال رساندن خوبی، نیکوتر از آغاز کردن آن است.

امام علی (ع) (غرر الحکم و درر الکلم)


چشم‌پوشی و بی‌اعتنایی

مَنْ لاَ يَتَغَافَلْ عَنْ كَثِيرٍ مِنَ اَلْأُمُورِ تَنَغَّصَتْ عِيشَتُهُ
هر کسی که در بسیاری از کارها چشم‌پوشی و بی‌اعتنایی نکند، زندگی او تیره و دشوار گردد.

امام علی (ع) (غرر الحکم و درر الکلم)


حکایتِ دنیا

مَثَلُ اَلدُّنْيَا كَظِلِّكَ إِنْ وَقَفْتَ وَقَفَ وَ إِنْ طَلَبْتَهُ بَعُدَ
حکایت دنیا همانند سایۀ تو است، اگر بایستی می‌ایستد، و اگر به دنبال آن روی دور می‌شود (و به آن نخواهی رسید).

امام علی (ع) (عيون الحكم و المواعظ، صفحهٔ ۴۸۷) – (غرر الحکم و درر الکلم)


سخنِ خردمند با نادان

يَنْبَغِي لِلْعَاقِلِ أَنْ يُخَاطِبَ اَلْجَاهِلَ مُخَاطَبَةَ اَلطَّبِيبِ اَلْمَرِيضَ
سزاوار است خردمند با نادان چون پزشک در برابر مریض سخن بگوید.

امام علی (ع) (عيون الحكم و المواعظ، صفحهٔ ۵۵۲) – (غرر الحکم و درر الکلم)


خشنودی به قضاء الهی

نِعْمَ طَارِدُ الْهَمِّ اَلرِّضَاءُ بِالْقَضَاءِ
خشنودی به قضا، بهترین برطرف‌کنندۀ اندوه است.

امام علی (ع) (غرر الحکم و درر الکلم)

ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ رُزِقَ مِنْ خَيْرِ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ هُنَّ اَلرِّضَا بِالْقَضَاءِ وَ اَلصَّبْرُ عَلَى اَلْبَلاَءِ وَ اَلشُّكْرُ فِي اَلرَّخَاءِ
سه چیز است که در هر کس باشد، خیر دنیا و آخرت به او رسد؛ آن سه چیز عبارتند از: خوشنودی به قضاء الهی، و شکیبایی بر بلا و گرفتاری و سپاسگزاری در فراخی و فراوانی.

امام علی (ع) (غرر الحکم و درر الکلم)

نَالَ اَلْغِنَى مَنْ رُزِقَ اَلْيَأْسَ عَمَّا فِي أَيْدِي اَلنَّاسِ وَ اَلْقَنَاعَةَ بِمَا أُوتِيَ وَ اَلرِّضَا بِالْقَضَاءِ
کسی که از آنچه در دست مردم است ناامید، و بدانچه به او برسد قانع، و به قضا خشنود است، به توانگری و بی‌نیازی رسیده است.

امام علی (ع) (غرر الحکم و درر الکلم)


یقین و شک

نَوْمٌ عَلَى يَقِينٍ خَيْرٌ مِنْ صَلاَةٍ فِي شَكٍّ
خوابِ همراه با یقین، بهتر از نمازِ همراه با شک است.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، قصار ۹۳) – (غرر الحکم و درر الکلم)


رأی‌ئی خطیر از انسانی حقیر

لاَ تَسْتَصْغِرَنَّ عِنْدَكَ اَلرَّأْيَ اَلْخَطِيرَ إِذَا أَتَاكَ بِهِ اَلرَّجُلُ اَلْحَقِيرُ
رأی مهم و خطیر را اگر انسانی حقیر هم به تو گفت، دست کم مگیر.

امام علی (ع) (عيون الحكم و المواعظ، صفحهٔ ۵۲۲) – (غرر الحکم و درر الکلم)


سال‌های عمر

مَا أَسْرَعَ اَلسَّاعَاتِ فِي اَلْيَوْمِ وَ أَسْرَعَ اَلْأَيَّامَ فِي اَلشَّهْرِ وَ أَسْرَعَ اَلشُّهُورَ فِي اَلسَّنَةِ وَ أَسْرَعَ اَلسِّنِينَ فِي اَلْعُمُرِ
چه سریع گذرد ساعت‌ها در روز، و روزها در ماه، و ماه‌ها در سال، و سال‌ها در عمر.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، خطبهٔ ۲۳۰)


سخن همچون دواء است

اَلْكَلاَمُ كَالدَّوَاءِ قَلِيلُهُ يَنْفَعُ وَ كَثِيرُهُ يُهْلِكُ و في نسخة قَاتِلٌ
سخن همچون دواء است، اندکش سودمند و بسیارش کشنده است.

امام علی (ع) (غرر الحکم و درر الکلم)


فریب آرزوها

فِي غُرُورِ اَلْآمَالِ اِنْقِضَاءُ اَلْآجَالِ
در فریب آرزوها، عمرها به پایان می‌رسد.

امام علی (ع) (عيون الحكم و المواعظ، صفحهٔ ۳۵۴) – (غرر الحکم و درر الکلم)


فاصلهٔ حق و باطل

أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَ اَلْحَقِّ وَ اَلْبَاطِلِ إِلاَّ أَرْبَعُ أَصَابِعَ، فسئل عليه السلام عن معنى قوله هذا فجمع أصابعه و وضعها بين أذنه و عينه ثم قال: اَلْبَاطِلُ أَنْ تَقُولَ سَمِعْتُ وَ اَلْحَقُّ أَنْ تَقُولَ رَأَيْتُ
بدانید که میان حق و باطل جز چهار انگشت فاصله نیست؛ پرسیدند، معنای آن چیست؟ امام علیه السلام انگشتان خود را میان چشم و گوش گذاشتند و فرمودند: باطل آن است که بگویی «شنیدم» و حق آن است که بگویی «دیدم».

امام علی (ع) (نهج البلاغه، خطبهٔ ۱۴۱)


دو شریک انسان در اموال

لِكُلِّ اِمْرِئٍ فِي مَالِهِ شَرِيكَانِ اَلْوَارِثُ وَ اَلْحَوَادِثُ
هر انسانی در مال خود دو شریک دارد: وارث و حوادث.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، قصار ۳۲۹)


معدود

وَ كُلُّ مَعْدُودٍ مُنْقَضٍ، وَ كُلُّ مُتَوَقَّعٍ آتٍ
هر چیز که به شمارش آید (ساعات عمر)، پایان پذیرد؛ و هر چیز که انتظارش را می‌کشیدید، خواهد آمد.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، خطبهٔ ۱۰۲)


ناامید نکردن امیدواران

مَنْ رَجَاكَ فَلاَ تُخَيِّبْ أَمَلَهُ
کسی را که به تو امید دارد، ناامید مکن.

امام علی (ع) (عيون الحكم و المواعظ، صفحهٔ ۴۳۲) – (غرر الحکم و درر الکلم)


رابطهٔ نادانی و دشمن‌انگاری

اَلنَّاسُ أَعْدَاءُ مَا جَهِلُوا
مردم دشمنان چیزی هستند که آن را نمی‌دانند.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، قصار ۱۶۳) – (غرر الحکم و درر الکلم)


در بند سخن شدن

اَلْكَلاَمُ فِي وِثَاقِكَ مَا لَمْ تَتَكَلَّمْ بِهِ فَإِذَا تَكَلَّمْتَ بِهِ صِرْتَ فِي وِثَاقِهِ
مادام که سخن نگفته‌ای سخن در بند توست، اما وقتی سخنی گفتی تو در بند آن خواهی شد.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، قصار ۳۷۳)


ثبات حضرت امیر (ع)

أَ تَأْمُرُونِّي أَنْ أَطْلُبَ اَلنَّصْرَ بِالْجَوْرِ فِيمَنْ وُلِّيتُ عَلَيْهِ، وَ اَللَّهِ لاَ أَطُورُ بِهِ مَا سَمَرَ سَمِيرٌ وَ مَا أَمَّ نَجْمٌ فِي اَلسَّمَاءِ نَجْماً
آیا به من امر می‌کنید تا با ستم کردن در حق کسانی که بر آنان حکومت دارم پیروزی بجویم؟! به خدا سوگند تا زمانی که شب و روز می‌آید و می‌رود، و ستاره‌ای به دنبال ستاره‌ای حرکت می‌کند، هرگز دست به چنین کاری نمی‌زنم.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، خطبهٔ ۱۲۶)

وَ اَللَّهِ لَوْ أُعْطِيتُ اَلْأَقَالِيمَ اَلسَّبْعَةَ بِمَا تَحْتَ أَفْلاَكِهَا عَلَى أَنْ أَعْصِيَ اَللَّهَ فِي نَمْلَةٍ أَسْلُبُهَا جِلْبَ شَعِيرَةٍ
به خدا سوگند اگر اقلیم‌های هفت‌گانه روی زمین با آنچه در زیر آسمان‌هایش قرار دارد (تمامی دنیا و هر آنچه در آن هست) به من داده شود، تا خدا را با گرفتن پوست جوی از دهان مورچه‌ای نافرمانی کنم، هرگز نخواهم کرد.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، خطبهٔ ۲۱۵)

وَ اَللَّهِ لَأَنْ أَبِيتَ عَلَى حَسَكِ اَلسَّعْدَانِ مُسَهَّداً أَوْ أُجَرَّ فِي اَلْأَغْلاَلِ مُصَفَّداً أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَلْقَى اَللَّهَ وَ رَسُولَهُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ ظَالِماً لِبَعْضِ اَلْعِبَادِ وَ غَاصِباً لِشَيْءٍ مِنَ اَلْحُطَامِ
به خدا سوگند اگر شب را به بیداری به روی خار سعدان به روز آرم، و با قرار داشتن غل‌ها و بندها به بدنم روی زمین کشیده شوم، پیش من محبوب‌تر است از اینکه خدا و رسولش را در قیامت دیدار کنم در حالی که به بعضی از مردم ستم نموده، و چیزی از مال بی‌ارزش دنیا غصب کرده باشم.

امام علی (ع) (نهج البلاغه، خطبهٔ ۲۲۴)